Sólblóm

Veldur stress krabbameini?

Grein eftir Hallu Skúladóttur dr. med., yfirlæknir Lyflækninga krabbameina á Landspítala.

Undanfarið hefur mikið gengið á í íslensku þjóðlífi. Óvissan hefur verið mikil, fólk hefur misst vinnuna eða óttast að missa vinnuna og álagið á fjölskyldur hefur verið mikið. Það virðist vera almenn trú manna að stress valdi krabbameini, oft tengja nýgreindir sjúklingar myndun krabbameinsins við ákveðin alvarlegan lífsviðburð fyrr í lífinu. Getgátur hafa verið uppi um það að ónæmiskerfið bælist við stress og við það myndist færi fyrir krabbameinfrumur að vaxa upp sem annars væri haldið niðri af ónæmiskerfinu. Það hefur þó ekki verið sýnt fram á að þetta eigi sér raunverulega stað með óyggjandi hætti. Vegna þess hve oft ég hef verið spurð að því undanfarið hvort stress valdi krabbameini langar mig að greina frá þeim rannsóknum sem birtar hafa verið um þetta efni á undanförnum árum.

Hvað er stress?

Það hafa verið gerðar ýmsar rannsóknir til að kanna tengslin á milli stress og myndunar á krabbameini. Það er erfitt að skilgreina stress, en oft eru alvarlegir lífsviðburðir eins og skilnaður, andlát maka, alvarleg veikindi barns, missir vinnu og fleira sem veldur verulegu andlegu álagi notaðir sem mælikvarði um stress í rannsóknum.

Það er hægt að kanna tengslin á milli stress og myndunnar krabbameins á mismunandi vegu. Sumar rannsóknir hafa lagt spurningalista fyrir hóp fólks, annars vegar þá sem greinst hafa með krabbamein og hins vegar viðmiðunarhóp sem ekki hefur greinst með krabbamein en líkist hinum hópnum að öðru leyti, það er hefur svipaða aldurs- og kyndreifingu. Þátttakendur eru svo spurðir hvort og hvenær þeir hafi upplifað alvarlegan lífsviðburð. Helsti gallinn við þessar rannsóknir er sá að þeir sem greinst hafa með krabbamein hafa oft reynt að leita skýringa á því hvers vegna þeir hafa veikst. Þeim er því í fersku minni andlega álagið sem þeir urðu fyrir einhverjum árum áður, en það sama er ekki hægt að segja um viðmiðunarhópinn og því verða þessar rannsóknir oft falskt jákvæðar, þ.e. þær sýna samhengi þó það sé raunverulega ekki til staðar. Þegar farið er yfir niðurstöður rannsókna þessarar gerðar benda sumar til þess að stress geti tengst myndun krabbameina og aðrar ekki, þannig að spurningunni verður ekki svarað með þeim.

Hvað segja hóprannsóknir?

Hóprannsóknir eru almennt taldar betri en spurningalistarannsóknir til þess að svara spurningum um orsakir krabbameina, en þær eru dýrar í framkvæmd því það verður helst að safna upplýsingum mörgum árum áður en krabbameinið greinist til þess að hægt sé að mæla áhættuþáttinn (stress) án truflunar. Hóprannsóknir eru mismunandi, stundum eru notaðir afmarkaðir hópar, t.d. starfsmenn stórra fyrirtækja og þeim fylgt eftir, stundum er fólk kallað inn til rannsókna með skipulögðum hætti líkt og gert er hjá Hjartavernd, þar sem það er beðið um að svara ýmsum spurningum af spurningalista. Til að svara spurningunni um það hvort stress valdi krabbameinum hefur til dæmis verið fylgst með hópum sem hafa lent í mjög erfiðri lífsreynslu eins og foreldrum sem misst hafa barn eða átt barn sem hefur orðið alvarlega veikt. Um er að ræða stórar rannsóknir með þúsundum þáttakanda. Tíðni krabbameina hefur verið reiknuð út hjá þessum hópum og borin saman við tíðni meðal annarra í sama þjóðfélagi og það hefur ekki verið sýnt fram á neina aukna hættu á krabbameinum í þeim hópi sem lent hefur í erfiðri lífsreynslu. Hinsvegar hefur aðeins ein hóprannsókn verið birt þar sem upplýsingar um stress eða alvarlega lífsviðburði voru mældar með spurningalista áður en greining krabbameinsins var gerð og hópnum fylgt eftir í að meðaltali níu ár. Í hóprannsókninni tóku ca. 10.000 manns þátt og 1100 fengu krabbamein á meðan hópnum var fylgt eftir. Þeir sem upplifðu alvarlega lífsviðburði fengu ekki oftar krabbamein en aðrir í rannsókninni.

Lífstíllinn skiptir máli

Ef niðurstöður ofangreindra rannsókna sem til eru um þetta efni eru teknar saman, er svarið við spurningunni hér að ofan að ekki virðist ástæða til þess að óttast að alvarlegir lífsviðburðir valdi krabbameini. Hér að ofan var stress skilgreint sem alvarlegur lífsviðburður. Annars konar stress eins og við þekkjum það í almennu tali, þar sem of mikið álag og tímaskortur fer saman, ýtir hins vegar oft undir óholla lifnaðarhætti. Þess háttar stress tengist gjarnan hinum vestræna lífsstíl, það er auknum reykingum og kyrrsetulífi. Hinn stressaði neytir oftar óhollustu sem einkennist af orkuríku fæði, mettuðum fitusýrum, kolvetnum og síðast en ekki síst minnkar neyslan á ávöxtum og grænmeti. Þessi lífstíll eykur áhættu á myndun krabbameins og ber að forðast.

 

Helstu heimildir:

Bergelt C ofl., British Journal of Cancer (2006) 95, 1579 – 1581

Roberts- FD ofl., Cancer (1996) 77, 1089-1093

Johansen C ofl., Br J Cancer (1997) 75, 144–148

Kvikstad A, Eur J Cancer (1994) 30A, 473–477

 

 


Var efnið hjálplegt? Nei

Þetta vefsvæði byggir á Eplica